X
Czarnobyl - zero, raz, dwa, trzy, cztery i pięć
rymowany
2026-03-12 12:35
Dla pokolenia, które dorastało w cieniu reaktora nr 4.
Kak nam nakazał dyrektor Wania
"Reaktor wymaga przetestowania"*
Ponagla nas, aby rozpocząć test:
"Wyłączcie mi zaraz E-Ce-Ce-eS*!"
Moc reaktora planowo spada*,
Partia z tego powodu jest rada.
Już po raz czwarty z rzędu ten test*,
Victor Bryukhanow nieomylnym jest.
Zaraz to wszystko rozpocznie się,
Napięcie wśród nas jak przed burzą jest.
Już wyłączona jedna turbina,
50 procent reaktor trzyma.
Wtem jakiś partyjniak z Kijowa
Opóźnić test karze lub zastopować*.
To pierwszy problem, który zaszkodzi,
Lecz normy planowe jest mus wyrobić.
Jest w pół do pierwszej – problemy nowe
W rdzeniu zatrucie jest ksenonowe*,
Lawina neutronów jest pochłaniana,
Reaktor nie kwapi się do działania.
eR-Be-eM-Ka* - reaktor ruski,
posiada dodatni współczynnik pustki*,
a to dla jego rdzenia oznacza,
zbyt dużo pary tam nie popłaca*.
Tymczasem Diatłow* swą mordę drze
"Nu kak wy duraki diełacie ten test?!"
Pręty* co w ryzach reaktor trzymały
Wyciągnąć karze rozumek mały.
Rozszczepień reakcji rusza lawina*,
Nikt wzrostu mocy już nie powstrzyma*.
Wszystkie wskaźniki są na czerwono,
Koszulki prętów paliwa płoną*.
Zero, raz, dwa, trzy, cztery i pięć*
Śmierć z reaktora zaciska swą pięść
Radionuklidów wybuch wystrzela
Rozpoczynając śmierci wesela.
I przyszła ta blada, koścista pani...
Po dzieci, po ludzi co nawdychani
produktów przemian promieniotwórczych
i chorób związanych z tym rakotwórczych.
Wiatr z Czarnobyla zatacza swe koło,
a w Polsce dzieci się śmieją wesoło*
Nie straszno im eto? A to po cziemu?
A... bo to było ze trzy dni temu...*
W końcu podali nam płyn lugola*
Lek wprost genialny jak ruska kola.
Czy śmierć nas dotknęła? Tego nie wiemy,*
Dziękujmy więc Bogu, że jeszcze żyjemy.
"Reaktor wymaga przetestowania"*
Ponagla nas, aby rozpocząć test:
"Wyłączcie mi zaraz E-Ce-Ce-eS*!"
Moc reaktora planowo spada*,
Partia z tego powodu jest rada.
Już po raz czwarty z rzędu ten test*,
Victor Bryukhanow nieomylnym jest.
Zaraz to wszystko rozpocznie się,
Napięcie wśród nas jak przed burzą jest.
Już wyłączona jedna turbina,
50 procent reaktor trzyma.
Wtem jakiś partyjniak z Kijowa
Opóźnić test karze lub zastopować*.
To pierwszy problem, który zaszkodzi,
Lecz normy planowe jest mus wyrobić.
Jest w pół do pierwszej – problemy nowe
W rdzeniu zatrucie jest ksenonowe*,
Lawina neutronów jest pochłaniana,
Reaktor nie kwapi się do działania.
eR-Be-eM-Ka* - reaktor ruski,
posiada dodatni współczynnik pustki*,
a to dla jego rdzenia oznacza,
zbyt dużo pary tam nie popłaca*.
Tymczasem Diatłow* swą mordę drze
"Nu kak wy duraki diełacie ten test?!"
Pręty* co w ryzach reaktor trzymały
Wyciągnąć karze rozumek mały.
Rozszczepień reakcji rusza lawina*,
Nikt wzrostu mocy już nie powstrzyma*.
Wszystkie wskaźniki są na czerwono,
Koszulki prętów paliwa płoną*.
Zero, raz, dwa, trzy, cztery i pięć*
Śmierć z reaktora zaciska swą pięść
Radionuklidów wybuch wystrzela
Rozpoczynając śmierci wesela.
I przyszła ta blada, koścista pani...
Po dzieci, po ludzi co nawdychani
produktów przemian promieniotwórczych
i chorób związanych z tym rakotwórczych.
Wiatr z Czarnobyla zatacza swe koło,
a w Polsce dzieci się śmieją wesoło*
Nie straszno im eto? A to po cziemu?
A... bo to było ze trzy dni temu...*
W końcu podali nam płyn lugola*
Lek wprost genialny jak ruska kola.
Czy śmierć nas dotknęła? Tego nie wiemy,*
Dziękujmy więc Bogu, że jeszcze żyjemy.
Wyjaśnienie * - gwiazdek
(liczby po lewej wskazują na numery wersów):
skróty wstępne:
Rdzeń Reaktora nr 4 RBMK CEJ = R4CEJ
CEJ = Czarnobylska Elektrownia Jądrowa
2 - "Reaktor wymaga przetestowania" – R4CEJ wymagał przetestowania. Jednak włodarze ukraińskiej partii ZSRR, aby zrealizować plan wykonawczy (i otrzymać nagrody), oddali go do użytku PRZED tym krytycznym testem. Test był na tyle krytyczny, że funkcjonalność była zarządzana przez wyższych rangą przedstawicieli partii ZSRR, co stawiało decydentów w niekomfortowej sytuacji – wiedzieli, że test musi absolutnie być wykonany.
4 - "E-Ce-Ce-eS" – ECCS = Emergency Cooling Core System = System Awaryjnego Chłodzenia R4CEJ, wyłączony ok. 14:00 25 kwietnia 1986, niecałe 11 godzin przed awarią.
5 i 12 - od 3:00 do ok. 13:05 25 kwietnia 1986 realizowano planowe obniżanie mocy reaktora z ok. 3200 MW do ok. 1600 MW (50% mocy znamionowej R4CEJ).
7 - feralny test był tak naprawdę już czwartą próbą zaliczenia testu awaryjnego rozruchu R4CEJ.
10 i 14 - Test odbywał się pod koniec miesiąca, przed Świętem Pracy, kiedy większość zakładów starała się wyrobić jak najlepsze normy (nagrody dla partyjniaków w fabrykach). Test zbiegł się w czasie z decyzją dyspozytora sieci energetycznej w Kijowie, który miał większe kompetencje niż dyrektor CEJ, więc test musiał zostać wstrzymany na ponad 9 godzin, do ok. godz. 23:00 25 kwietnia 1986. W warunkach niepełnej mocy R4CEJ gromadził w rdzeniu Ksenon-135, gaz silnie obniżający wydajność reaktora.
17 - "eR-Be-eM-Ka" = RBMK = Reaktor Bolszoj Moszcznosti Kanalnyj = Reaktor Kanałowy Wielkiej Mocy.
18, 20 i 23 - "posiada dodatni współczynnik pustki" – positive void coefficient – parametr fizyczny reaktorów RBMK: im więcej pary wodnej w rdzeniu, tym moc reaktora wzrasta (więcej neutronów do reakcji łańcuchowej). W kontrolowaniu rdzenia RBMK należy zachować równowagę między dodatnimi i ujemnymi czynnikami reaktywności.
Dodatnie współczynniki reaktywności (zwiększają moc RBMK):
wzrost temperatury moderatora (więcej pary → moc rośnie)
wyciąganie prętów kontrolnych w początkowej fazie (mniej wychwyconych neutronów → moc rośnie)
brak moderacji kanałów z paliwem (wzrost temperatury paliwa → moc rośnie)
Ujemne współczynniki reaktywności (obniżają moc RBMK):
wzrost ciśnienia w chłodziwie bez efektu dodatniego pary (spowolnienie neutronów → moc spada)
zanurzenie prętów kontrolnych (wychwyt neutronów → moc spada)
zatrucie ksenonowe (pochłanianie neutronów Ksenon-135 → moc spada)
zwiększenie przepływu chłodziwa (wychłodzenie paliwa → moc spada)
21 - "Diatłow" = Anatoly Dyatlov – nadzorca techniczny, popierany przez partyjny zarząd CEJ.
25, 26 i 28 - Pozbawienie R4CEJ elementów hamujących jego reaktywność i niefrasobliwa utrata kontroli, a następnie próba wyhamowania nagłego wzrostu mocy – moc skacze lawinowo z ok. 200 MW do 30 000 MW (10-krotnie ponad dopuszczalną moc projektową).
29 - "Zero, raz, dwa, trzy, cztery i pięć" – choć wygląda jak odliczanie, wiersz odzwierciedla dokładny czas awarii R4CEJ: 01:23:45. To godzina drugiego wybuchu (reakcja wodoru z tlenem), sekundę po pierwszym wybuchu pary wodnej, który wyrzucił do atmosfery miliony radioaktywnych cząstek, m.in. jod-131, cez-137, stront-90 i pluton.
38, 40 i 41 - W Polsce alarm dla dzieci w szkołach wprowadzono dopiero trzy dni po awarii (około 28 kwietnia 1986), mimo że wyciek miał miejsce 26 kwietnia. Około 18 milionom Polaków (w tym dzieci) podano płyn lugola – "cudowne lekarstwo", często w niewystarczających ilościach i nieodpowiednim stężeniu. Miało to wprowadzić fałszywe poczucie bezpieczeństwa i brak roszczeń wobec władz PRL.
43 - Alegoria do osób, u których skutki awarii wystąpiły po latach – powolne, przewlekłe choroby śmiertelne.
