W kulturze istnieje mit "wiecznej kobiecości" jako cel dążenia mężczyzny, jego dopełnienie, "druga połowa". Cechuje ją uczuciowość, piękno, jest uosobieniem ideału.

Postacie kobiece występują już w Biblii, spełniają się jako matki, są najczęściej poddanymi mężczyznom strażniczkami domowego ogniska. Widoczna jest tu perspektywa patriarchalna wiązana z grzechem pierworodnym.

W Nowym Testamencie dzięki Maryi, Matce Jezusa, realizuje się Dobra Nowina. Natomiast postać Marii Magdaleny symbolizuje pokutującą grzesznicę.

Perspektywę patriarchalną cechuje również literatura i mity antyku - "Iliada" Homera. To samo dotyczy Penelopy z "Odysei" wiernie oczekującej męża Odyseusza.

W antyku spotykamy też kobietę jako przyczynę nieszczęść ludzkości - Pandora.

W literaturze średniowiecza pojawia się wyidealizowany obraz kobiety, która staje się obiektem niemożliwej do zrealizowania miłości zmysłowej - sonety Petrarki i Dantego.

W "Don Kichocie" Miguela de Cervantesa znajdujemy parodię tej średniowiecznej praktyki idealizowania obiektu miłości - przedmiotem westchnień bohatera jest prosta wieśniaczka Dulcynea.

W tragediach Williama Szekspira kobieta jest demoniczną wyzwolicielką zła tkwiącego w mężczyźnie np. lady Makbet w "Makbecie".

Polskie oświecenie wiąże temat kobiety ze wzorcami osobowymi. Prześmiewczo ukazane są "żony modne" zapatrzone w zagraniczne nowinki w "Żonie modnej" Ignacego Krasickiego oraz "damy sentymentalne" w "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza.

Wzorzec pozytywny to kobiety - obywatelki, które dbają o moralne wychowanie dzieci, dobro gospodarstwa oraz dobro ojczyzny - na przykład Podkomorzyna w "Powrocie posła".

Literatura romantyzmu kreśli obraz kobiety jako przyczynę dramatu życiowego mężczyzny, na przykład w IV części "Dziadów" Adama Mickiewicza, gdzie kobieta jest przyczyną cierpienia Gustawa oraz w "Kordianie" Juliusza Słowackiego.

Temat uczestnictwa kobiet w życiu społecznym wprowadza literatura pozytywizmu. Bohaterki nowel i powieści Marii Konopnickiej i Elizy Orzeszkowej starają się żyć samodzielnie, wychowują często samotnie dzieci, poszukują pracy.

Postać kobiety jako obiektu idealnych uczuć powraca w powieści Bolesława Prusa "Lalka". Izabela Łęcka przekonana jest o swojej niezwykłości, nie umie znaleźć swojego miejsca w nowoczesnym społeczeństwie. Nie potrafi odwzajemnić prawdziwego uczucia Stanisława Wokulskiego, traktuje go jak parweniusza. Interesuje się modą i światem salonów. Co pozostaje w kontraście z postacią prezesowej Zasławskiej gospodarującej zgodnie zasadami najnowszej ekonomii.

"Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej to także powieść o losach kobiet decydujących o swoim życiu. Justyna idąc za głosem serca poślubia ubogiego szlachcica, wbrew opinii otoczenia. W utworze temat kobiety wiąże się z kwestią wzorców osobowych. Z jednej strony mamy "damy sentymentalne" - Emilia Korczyńska i Teresa pogrążone w lekturze romansów, z drugiej "kobiety - obywatelki" zdane tylko na własne siły, przejmujące role mężczyzn - Andrzejowa Korczyńska, Kirłowa, Marta pomagająca Benedyktowi Korczyńskiemu.

W literaturze Młodej Polski postać kobiety nabiera wymiaru zmysłowego. Kobieta jest partnerką erotyczną, wyraża własne pragnienia - na przykład w wierszu Kazimierza Przerwy Tetmajera "Lubię kiedy kobieta".

Młoda Polska interesuje się również psychiką kobiety. Joasia Podborska z "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego prowadzi dziennik, który pokazuje jej najskrytsze pragnienia i myśli, jej samotność i życiową pustkę, ale też wiarę w konieczność pracy kobiety dla społeczeństwa. Subtelna zmysłowość kobiety pojawia się w poezji Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (Literatura wojny i okupacji) na przykład w wierszu pt. "Biała magia".

Natomiast współczesne "Tango" Stanisława Mrożka zawiera marzenie o kobiecie reprezentującej tradycyjne wartości, wiernej żonie, czyli przeciwieństwie "kobiety wyzwolonej".